Đặc trưng độc đáo của Vườn Quốc gia Cát Bà

Quần đảo du lịch Cát Bà Hải Phòng với tính đặc trưng độc đáo về các cảnh quan thiên nhiên, các hệ sinh thái đặc thù, đa dạng sinh học nổi trội xứng đáng được đứng trong hàng ngũ Di sản thiên nhiên thế giới. Dưới đây, chúng tôi xin giới thiệu với bạn đọc một số đặc trưng độc đáo tại quần đảo Cát Bà:

Đa dạng các kiểu hệ sinh thái tự nhiên như:

Hệ sinh thái núi đá vôi trên đảo; hệ sinh thái nước mặn; hệ sinh thái vùng triều cửa sông có các bãi triều cát, bãi triều rạn đá, bãi triều san hô chết. Đây là nơi có các rạn san hô phát triển chiếm diện tích lớn, các bãi triều từng áng rất đặc trưng cho vùng hiện chỉ thấy ơ Vịnh Hạ Long, Bái Tử Long, đảo Cát Bà. Là hệ sinh thái có độ mặn, có độ trong nước cao, chất đáy thường là đá, sỏi; hệ sinh thái rừng ngập mặn, hệ sinh thái rạn san hô, hệ sinh thái cỏ biển là những hệ sinh thái tự nhiên quan trọng đặc trưng cho vùng biển nhiệt đới. Đây có thể coi là nơi hình thành, nơi cư trú cho hầu hết các quần xã, thủy sinh vật biển phong phú nhất, đa dạng nhất. Đồng thời sinh khối thủy sinh vật và năng suất sinh học đạt mức rất cao, trong đó có nhiều loài có giá trị kinh tế cao.

Như vậy, có thể đánh giá sự phong phú về các kiểu hệ sinh thái tự nhiên và các sinh cảnh vùng bãi triều trong vùng ven biển quần đảo Cát Bà. Tại mỗi kiểu hệ sinh thái và mỗi sinh cảnh bãi triều kể trên có đặc điểm khu hệ sinh vật đặc trưng của mình, tích lũy và bảo vệ được thành phần loài trong từng hệ sinh thái đảm bảo tính bền vững phục vụ cho các dịch vụ hệ sinh thái trong phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Đây là một trong những tiêu chí quan trọng trong khu Di sản thiên nhiên Thế giới.

Đa dạng loài sinh vật trên đảo: 

Quần đảo Cát Bà có VQG Cát Bà, được thành lập theo Quyết định số 76/QĐ-HĐBT ngày 31/3/1986, với diện tích là 15.510ha.

Trên nền địa hình núi đá các tơ và đá phiến, VQG Cát Bà có khu hệ thực vật, động vật khá phong phú và đa dạng. Qua kết quả điều tra từ trước đến nay (VQG Cát Bà Viện ĐTQHR Viện ST&TNSV), thống kê ở VQG Cát Bà có 1.561 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 842 chi, 186 họ và 5 ngành thực vật khác nhau. Trong số các loài thực vật đã thống kê được, có 58 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam (2007), chiếm 3,65% tổng số loài đã ghi nhận được ở khu hệ thực vật VQG Cát Bà. Đồng thời, theo danh sách cây bị đe dọa trên thế giới (IUCN, 2011. The World List of Threatened Trees), VQG Cát Bà có 29 loài chiếm 1,86% tổng số loài. Về động vật cho đến nay VQG đã thống kê được 53 loài thú, thuộc 18 họ, 8 bộ; 160 loài chim, thuộc 46 họ, 16 bộ; có 45 loài bò sát thuộc 15 họ, 2 bộ; có 21 loài ếch nhái thuộc 5 họ, 1 bộ. Trong tổng số 279 loài động vật có xương sống ở cạn như kể trên, đã xác định 22 loài thuộc diện quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và 7 loài có tên trong Danh lục đỏ thế giới (2011).

Do vị trí địa lý của Vườn Quốc gia - sự cách ly với đất liền là nguyên nhân cơ bản đã hạn chế sự du nhập của các loài thú, chim, bò sát, ếch nhái từ đất liền. Chính vì vậy, nguồn tài nguyên động vật rừng ở Cát Bà không được phong phú về thành phần loài nhưng lại có ý nghĩa về mặt bảo tồn cao bởi những đặc điểm riêng của hệ sinh thái hải đảo, đặc biệt là sự có mặt của loài Voọc đầu trắng (Trachyprithecus polyocephalus), là loài đặc hữu của Việt Nam hiện nay chỉ phân bố duy nhất ở VQG Cát Bà với số lượng giao động từ 70 - 80 cá thể. Theo tiêu chí phân hạng của IUCN và Sách Đỏ Việt Nam (2007) thì đây là loài đang bị đe dọa tuyệt chủng ở mức nguy cấp (Critical) Endengered.

Về đa dạng loài sinh vật biển Vùng quần đảo Cát Bà: các nhà thực vật học biển đã xác định được 71 loài và biến loài rong biển, 6 loài cỏ biển, 165 loài và biến loài thực vật nổi về động vật biển, cho tới nay đã thống kê được 230 loài cá có ở vùng biển du lịch Cát Bà, bằng khoảng 1/10 số loài cá đã thống kê được ở Biển Việt Nam (2.038 loài cá biển), khoảng trên 500 loài động vật không xương sống ở đáy, 115 loài động vật nổi. Số lượng các loài kể trên có thể nói là chưa đủ so với thực có trong thiên nhiên, một mặt do công tác định loại chưa đầy đủ, mặt khác, nhiều nhóm động vật ở nước như động vật nguyên sinh (Protozoa)... chưa được đề cập tới.

Với số lượng các loài sinh vật đã được xác định trong một khu vực không lớn về diện tích như trên đã cho thấy mức độ đa dạng sinh học khá lớn trong vùng này. Có thể xem vùng quần đảo Cát Bà là nơi ẩn náu các nguồn tài nguyên thủy sản giàu có, trong đó có nhiều loài có giá trị quan trọng về kinh tế.

Qua những dẫn liệu kể trên cho thấy giá trị các loài trong các hệ sinh thái ở quần đảo du lịch Cát Bà Hải Phòng vô cùng quan trọng về đa dạng loài là một trong các tiêu chí quan trọng của khu Di sản thế giới. Loài là một thành phần của hệ sinh thái, đa dạng loài sẽ góp phần duy trì chức năng của hệ sinh thái đặc biệt tại quần đảo Cát Bà đang hiện hữu loài Voọc đầu trắng là loài đặc hữu của Việt Nam có thể xem như là loài biểu tượng (Flagship) của vùng đất Cát Bà mà bảo tồn nguồn gen quý hiếm này sẽ tạo ra nhiều sự chú ý của cộng đồng trong nước và quốc tế.

Những điểm nhấn hấp dẫn của Cát Bà

Tuy đã được biết đến từ lâu nhưng du lịch Cát Bà Hải Phòng vẫn giữ được nhiều cảnh đẹp nguyên sơ nhờ sự biệt lập của nó.

Quần đảo Cát Bà (Hải Phòng) gồm 367 đảo nhỏ trong đó đảo Cát Bà (hay còn gọi là đảo Ngọc) là đảo du lịch nổi tiếng nhất. 

Với khí hậu trong lành, nhiệt độ trung bình chỉ 25 độ C, nhiều bãi biển đẹp và những khu rừng nguyên sinh, đảo Cát Bà vừa là nơi nghỉ dưỡng tuyệt vời vừa phù hợp cho những du khách đam mê du lịch Hải Phòng khám phá, mạo hiểm. Nếu có dịp ghé thăm đảo Cát Bà, bạn nhớ thử trải nghiệm những hoạt động du lịch thú vị sau nhé. 

1. Tắm biển

Từ trung tâm thị trấn Cát Bà, bạn có thể đi bộ hoặc thuê xe ôm hay xe điện (hết khoảng 10.000VND) ra gần các bãi tắm Cát Cò 1, Cát Cò 2 và Cát Cò 3 là những bải tắm không quá lớn nhưng kín đáo, nước trong vắt. Các bãi tắm được nối với nhau bằng một con đường nhỏ men theo triền núi. Bãi tắm Cát Cò 1 khá rộng nhưng thường đông đúc, trong khi đó bãi 2 và 3 hẹp hơn và vắng hơn. Ở đây sau 18 giờ 30 sẽ không còn ai ở bãi tắm để đảm bảo an toàn vì thủy triều lên rất nhanh. 

2. Lặn biển ngắm san hô

Dưới các rạn đá ngầm chân đảo còn có cụm san hô đỏ với nhiều hải sản quý như bào ngư, ngọc trai, tôm rồng cùng những đàn cá đủ màu sắc mang lại cho nơi đây vẻ đẹp rực rỡ hiếm có. Nếu một lần thử lặn xuống lòng đại dương, du khách du lịch sẽ đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác về những cảnh sắc tuyệt đẹp của biển mà bình thường ta chỉ thấy trên ti vi hoặc trên các thước phim của kênh Discovery. Tham gia lặn tại Trung tâm lặn biển Monkey Island Resort (ở đảo Khỉ). Lặn biển có huấn luyện viên hướng dẫn, 30 phút, giá: 1 triệu đồng; bơi có sử dụng ống thở 600.000 đồng.

3. Ngoạn cảnh từ pháo đài Thần Công

Bạn có thể thuê xe ôm lên pháo đài Thần Công (hay còn gọi là co điểm 177), gần các bãi tắm Cát Cò 1, 2, 3, để được ngắm nhìn toàn cảnh đảo Cát Bà từ trên cao. Từ đó, phóng tầm mắt ra xa, đảo Cát Bà hiện ra với biển, núi, trùng điệp, vô cùng đẹp mắt. Cả Vịnh Cát Bà được gói gọn trong tầm mắt với những chấm điểm xuyết của tàu bè. Khi hoàng hôn buông xuống, ánh mặt trời đỏ rực lấp ló sau những rặng núi vẽ lên biển một họa phẩm thiên nhiên tuyệt đẹp với ánh chiều tà và bóng tàu trải dài trên mặt nước.

4. Dạo biển vào buổi tối

Có thể thuê xe điện, xe đạp hay xe máy để chạy dọc phố biển, hít thở không khí trong lành. Xe đạp cho 4 người cùng ngồi giá 30.000 đồng/giờ. Tuy nhiên cuối tuần ở đây cấm tất cả các xe, bạn chỉ có thể đi bộ. Một số du khách khi đi du lịch Hải Phòng thích được tản bộ men theo những con đường ven núi nối liền ba bãi tắm chính vào buổi tối để đắm chìm trong cái se lạnh của biển đêm. 

5. Tham quan vịnh Lan Hạ

Vịnh biển này cũng gồm những hòn đảo nhô lên trên mặt biển cùng nhiều hệ thống hang động tương tự như vịnh Hạ Long. Tuy nhiên, nhiều du khách cho rằng tham quan vịnh Lan Hạ còn lý thú hơn bởi khung cảnh nơi đây giữ được nhiều nét hoang sơ hơn hẳn so với ở vịnh Hạ Long. Trong thời gian này, bạn cũng có thể kết hợp thăm làng chài hay thử một chuyến chèo thuyền Kayak trên vịnh biển tuyệt đẹp của Hải Phòng. 

6. Tham quan đảo Khỉ

Nơi đây có bầy khỉ vui nhộn, rất thích hợp cho đoàn khách có trẻ nhỏ. Ở đảo Khỉ cũng có bãi tắm Cát Dứa là bãi tắm vệ tinh đẹp nhất của đảo Cát Bà, nước biển tuyệt đối trong. Trước mặt bãi tắm là những dãy núi nhấp nhô tạo nên cạnh vịnh vô cùng đặc sắc. Tuy nhiên trước khi ra đến đảo phải vượt qua một đoạn biển sóng khá to dài khoảng 2 km tính theo đường chim bay. 

7. Leo núi

Đây là một loại hình du lịch mạo hiểm hấp dẫn những du khách gan dạ khi đến khu du lịch Hải Phòng, Cát Bà. Những địa điểm leo núi được ưa thích gồm: đảo Đầu Bê sau 2 giờ đi tàu từ cảng du lịch Cát Bà, vách núi ở Bến Bèo (cách trung tâm Cát Bà 2 km), đảo Ba Trái Đào (cách cảng du lịch 22 km về phía Nam theo đường chim bay)…

8. Thăm vườn Quốc gia Cát Bà

Khu dự trữ sinh quyển thế giới – Vườn Quốc gia Cát Bà với hệ thực vật, động vật phong phú và nguyên sơ là điểm tham quan không thể bỏ qua khi du lịch đảo Cát Bà. Bạn có thể thử trải nghiệm cảm giác đi bộ trong khu rừng, đạp xe đường rừng, hòa mình vào thiên nhiên để bất ngờ gặp được loài thú quý hiếm như khỉ đầu đỏ, vọoc… Đến rừng Quốc gia Cát Bà bạn cũng sẽ được nếm thử sản vật tự nhiên nơi đây như mật ong rừng, trà hồng hoa… 

9. Thăm quan các hang động

Động Đá Hoa nằm ở dãy núi phía đông Bắc, nơi cư trú của cộng đồng dân cư xã Gia Luận, phía Bắc đảo Cát Bà là một địa điểm tham quan nổi tiếng. Mặc dù nằm cách khu dân cư không xa, song động đá Hoa hầu như còn nguyên vẹn và là một địa danh quen thuộc trong các hành trình du lịch khảo cứu. Những hang động hấp dẫn khác gồm: hang Trung Trang (thuộc thung lũng Trung Trang, cách Cát Bà 15 km về phía Tây Bắc), động Quân Y… với những nhũ đá tuyệt đẹp muôn hình muôn vẻ.

Động Phù Long tuyệt tác của tạo hóa

Phù Long là tên một hang động lớn mới được phát hiện và khai thác trên quần đảo Cát Bà. Động Phù Long được gọi bằng nhiều tên khác nhau như Khẩu Quy, Thiên Long…

Động Phù Long - Cát Bà

Động thuộc xã Phù Long, huyện Cát Hải. Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Phù Long là một xã thuộc tổng Hà Sen, huyện Cát Hải. Trước năm 1913, làng Phù Long thuộc tổng Hà Liên, huyện Nghiêu Phong, phủ Hải Đông, trấn Yên Quảng. Động Phù Long nằm trong lòng ngọn núi đá vôi mang hình dáng linh quy (con rùa đá lớn, cổ vươn ra biển trong thế ẩn thủy).

Động Phù Long cũng như nhiều hang động khác trên quần đảo Cát Bà, trong vịnh Hạ Long là những "tài nguyên du lịch" có giá trị. Du khách du lịch Cát Bà 2 ngày 1 đêm vào thăm hang động Phù Long sẽ có thêm những hiểu biết khoa học về quá trình hình thành, tạo tác các hang động đá vôi của đấng tạo hóa, sự lên xuống của mực nước biển qua các thời kỳ vận động địa chất mà dấu ấn của nó còn lưu lại trong các trầm tích cổ hay vết tích ngấn nước trên vách hang. Vào sâu trong lòng động Phù Long mới thấy hết vẻ đẹp tuyệt vời và kỳ thú của các tác phẩm điêu khắc nghệ thuật thiên nhiên trong ánh sáng hư ảo của đèn, đuốc.

Động Phù Long trùng trùng nhiều lớp, cao dần từ ngoài vào trong tựa như một mê cung ở chốn cửu trùng. Cửa hang hẹp, nhấp nhô đá chắn vẫn nguyên nét sơ khai, nhìn ra hướng Nam đón gió từ biển thổi vào. Qua cửa hang là không gian rộng hút tầm mắt, vòm hang thấp, cách nền từ 1,5 đến 2,1m. Vòm hang được tạo bở các gờ đá lớn chạy dài uốn lượn và hốc sâu, tròn, tối sẫm giống như bầu trời đầy mây đang vần vũ. Động đầu tiên này có cấu trúc như một mái đá lớn, từ nền mọc lên một trụ đá khổng lồ, cao 1,51m như đang cố đẩy mái vòm lên cao. Thăm động, du khách du lịch Hải Phòng có dịp liên tưởng về giá trình tạo sơn như thấy được dấu vết của vận động dịch học, từ thái cực sang lưỡng nghi của tạo hóa diễn ra ở đây từ hàng triệu năm trước.

Từ nhất động lên động phải qua nhiều lớp, được tạo bởi các thạch nhũ buông rủ, nhấp nhô. Cửa chính hình vòm cuốn, phía trên thạc nhũ buông rủ, nhấp nhô. Cửa chính hình vòm cuốn, phía trên thạch nhũ tạo thành một "rừng" bầu sữa tiên, thánh thót nước rơi. Nhị động là thế giới của các loài thu thiên tạo sống động. Nhũ đá tạo thành hình các con voi, chó, nai, cá sấu, rùa, ngựa… quây quần, thanh thản. Trong lòng nhị động có nhiều rễ cây lớn từ đỉnh núi buông xuống tựa những chiếc thang trong chuyện cổ tích. Vòm nhị động cao rộng, óng ánh như dát bạc, giống như bầu trời đầy tinh tú. Phía trên có núi vàng, suối bạc đổ xuống, mỗi khi có ánh lửa rọi tới lại lóng lánh, lung linh kỳ ảo.

Qua nhị động có cửa dẫn lên tam động, hai bên cửa có chúa sơn lâm và voi thần túc trực. Muốn vào tam động, du khách phải leo qua lưng con rùa lớn bằng thạch nhũ trắng. Tâm động chia làm hai khu: bên trái là thiên cung, bên phải là Phật điện. Thiên cung có lọng vàng, long ngai, tượng thần, thiên nữ ngủ ngày tóc buông dài, tứ linh ngự trên cột đá thiên long, những con vật đã quy y Phật pháp… Tất cả đều do nhũ đá và óc tưởng tượng "mênh mông tầm trời" của con người tạo thành.

Động Phù Long còn là nơi lưu giữ xương cốt của người xưa, ẩn chứa bao điều huyền bí bởi nơi đây là địa bàn hoạt động, tá túc của hải tặc một thời.

Trước cửa hang động Phù Long là khu đầm rộng giàu tiềm năng nuôi trồng hải sản, xa xa là những trái núi xen nhau tạo thành bức bình phong nhiều lớp, khiến cho gió bão không thổi thẳng vào cửa hàng. Quanh động là khu rừng nguyên sinh. Thảm thực vật đa dạng và phong phú, trong đó có nhiều loài thảo mộc quý hiếm. Thú quý trên đảo tập trung ở đây khá nhiều.

Động Phù Long là địa điểm hết sức lý tưởng cho nghiên cứu khảo cổ học thời tiền sử và phát triển du lịch sinh thái, nhân văn. Để khai thác du lịch động Phù Long, chính quyền và nhân dân huyện đảo Cát Hải đang xây dựng cơ sở hạ tầng, quy hoạch tổng thể khu vực, có kế hoạch bảo vệ cảnh quan môi trường, tạo mọi điều kiện để du khách tham quan.